Tymi słowami zakończyłem swój tekst, który ukazał się w Z:A w 2023 r. Trudno mi było sobie wtedy wyobrazić, że po trzech latach miejsce myślenia życzeniowego zajmie realna perspektywa zmian.
Tekst: Robert Szumielewicz
A jednak sprawy nabrały tempa. Powołanie Zespołu doradczego ds. opracowania Polityki Architektonicznej Państwa i zbliżający się Kongres Architektury Polskiej (KAP) to dwa wydarzenia, które mogą być przełomem w pracach zmierzających do uporządkowania polskiej przestrzeni. Trudno wymarzyć sobie lepsze okoliczności na świętowanie jubileuszu pisma wszystkich Członków Izby Architektów RP.
Do wspomnianego tekstu wróciłem podczas przygotowywania setnego numeru Z:A. Koncepcja tego wydania zakładała powrót do archiwalnych egzemplarzy, z których każdy nawiązuje do istotnych wydarzeń z historii Izby. Ta „podróż do przeszłości” utwierdziła mnie w przekonaniu, że marcowy numer powinien stanowić podsumowanie nie tylko tego, co dotyczy Z:A, ale również szeroko pojętej działalności architektów. Takich podsumowań będzie w tym roku więcej. Bez wątpienia można do nich zaliczyć Kongres Architektury Polskiej 2026, podczas którego przedstawimy argumenty za tym, że nasza praca ma realny wpływ na jakość życia społeczeństwa oraz na rozwój państwa. KAP to również niepowtarzalna okazja dospotkania i nawiązania konstruktywnego dialogu ze społecznością spoza świata architektury – zarówno w Warszawie, jak i w całej Polsce. Uznaliśmy razem z Redakcją Z:A, Zespołem ds. Mediów i Informacji oraz członkami Krajowej Rady Izby Architektów, że Kongres – jako wydarzenie o dużym znaczeniu dla środowiska architektonicznego – powinien zająć wjubileuszowym wydaniu szczególne miejsce, a jego przesłanie i filozofię należy przedstawić Architektom Izby oraz szeroko rozpropagować wśród wszystkich, którzy są szczególnie zainteresowani przyszłością architektury w naszym kraju.
Na łamach tego numeru prezentujemy i omawiamy hasła, które przyświecają majowemu wydarzeniu i w prosty sposób wyjaśniają, dlaczego zawód architekta jest zawodem zaufania publicznego, a efekty jego pracy są niezmiernie istotne dla społeczeństwa i polityki państwa w każdym jej obszarze, poczynając od zdrowia, ekonomii, ekologii, mieszkalnictwa oraz oczywiście kultury. O komentarz do haseł poprosiliśmy Członków Rady Programowej Kongresu, a także innych architektów, których głos wybrzmiewa w publicznej debacie. Teksty zilustrowaliśmy polskimi realizacjami, które są dowodem na to, że zmiany przestrzeni na lepsze towarzyszą nam cały czas. Oczywiście takich obiektów jest o wiele więcej – my mogliśmy zaprezentować zaledwie próbkę wyjątkowych dokonań rodzimych twórców. Mamy jednak nadzieję, że to wystarczy, aby zobrazować, jak ogromny potencjał ma polska architektura i dlaczego architekci stanowią kluczowe ogniwo nie tylko w procesie kształtowania przestrzeni, lecz także w planowaniu i realizowaniu – na szczeblu lokalnym, samorządowym ipaństwowym – polityki architektonicznej. Całość zdecydowaliśmy się zaakcentować cytatami z archiwalnych numerów pisma. Przytoczone fragmenty tekstów pokazują, że te idee towarzyszą nam już od lat.
A skoro poruszyliśmy temat polityki architektonicznej… Wśród najważniejszych kwestii, jakie musiały zagościć na łamach Z:A, należy wymienić Politykę Architektoniczną Państwa i powołanie zespołu doradczego do spraw związanych z jej opracowaniem. Dlatego bieżące wydanie zaczynamy od materiałów, które przybliżają te zagadnienia i wyjaśniają ich ogromne znaczenie.
Tak powstał setny numer Z:A, który z jednej strony porusza kwestie istotne dla społeczeństwa, a z drugiej – wskazuje metody realizacji związanych z nimi założeń. Dla architektów fakt, że architektura wpływa na codzienne życie, jest oczywisty. Naszą intencją było natomiast sprawić, żeby jubileuszowy Z:A – jako zbiór dokonań, refleksji i wniosków środowiska architektonicznego – posłużył nam wszystkim za narzędzie do przekazania ważnych idei na zewnątrz. Mamy powody, aby sądzić, że tak się stanie, ponieważ kolejne egzemplarze „Zawodu: Architekt” pozostają w obiegu zdecydowanie dłużej niż trwa ich cykl wydawniczy. Z przeprowadzonego w połowie kadencji badania wynika bowiem, że do lektury pisma wracacie, a nawet dzielicie się nim z innymi osobami. Bardzo nas to cieszy, a dodatkową radość niesie fakt, że ankieta obaliła utarty już frazes: „papier umiera”. Otóż w naszym środowisku żyje i ma się całkiem dobrze, na co wskazuje wciąż rosnący nakład wydawnictwa i chętnie wyrażane na jego temat opinie. Z:A trafia również do sejmu, senatu, urzędów wojewódzkich, miejskich, powiatowych, co znacznie rozszerza jego zasięg. Dla nas jest to bardzo ważne, zwłaszcza w bieżącym roku, kiedy to na arenie architektonicznej mają miejsce kluczowe wydarzenia.
Wyraźne podkreślanie – w jak najliczniejszym i jak najbardziej zróżnicowanym gronie – znaczenia dobrze zaprojektowanej przestrzeni zyskuje szczególny wymiar w kontekście pracy nad wizerunkiem Architektów IARP i osiągnięcia celów, jakie przyświecają Kongresowi. Dlatego serdecznie Was zachęcam, abyście na ten temat dyskutowali, prezentowali przykłady, chwalili się dokonaniami zarówno swoimi, jak i całego naszego środowiska, mówili o roli architektury w życiu codziennym. To stworzy szansę na spopularyzowanie tej wciąż mało rozpowszechnionej wiedzy.
Wspólnie jesteśmy w stanie sprawić, aby o naszej pracy i funkcji, jaką pełnimy w społeczeństwie, zrobiło się głośniej. Ten rok może okazać się przełomowy, ale żeby tak się stało, potrzeba naszego zaangażowania. Namawiam Was także do uczestnictwa w Kongresie – wysoka frekwencja i zainteresowanie środowiska architektonicznego udowodnią, że zgodnie zmierzamy w kierunku poprawy przestrzeni i wzmocnienia roli architektów, a co za tym idzie – stałego podnoszenia jakości życia mieszkańców Polski.
Jubileusz to sposobność nie tylko do podsumowań, ale również do podziękowania. Największe należy się Wam – Czytelnikom Z:A. Dlatego dziękujemy za Wasze zainteresowanie, obecność i wszelkie informacje, jakich udzielacie nam na temat pisma. To sprawia, że nieustannie pracujemy nad tym, aby jego lektura była dla Was interesująca i wartościowa. A z okazji setnego wydania „Zawodu: Architekt” życzę nam wszystkim, aby zawarte w nim idee znalazły zrozumienie zarówno u społeczeństwa, jak i wśród decydentów. Uwierzmy, że wreszcie będzie ładniej, a może nawet pójdźmy krok dalej i odważmy się pomyśleć, że – jak śpiewa Tomek Lipiński – „jeszcze będzie przepięknie”.
ROBERT SZUMIELEWICZ
Członek Rady Programowej KAP
Architekt IARP, urbanista; wiceprezes KRIA RP, w latach 2014–2022 przewodniczący Rady MAOIA RP; w 2015 r. powołany przez Prezydent m.st. Warszawy do Rady Architektury i Przestrzeni Publicznej; uczestnik prac MKUA Warszawy i mazowieckiej WKUA. Przewodniczący – powołanej w 2025 r. przez PARP – Rady Sektorowej ds. Kompetencji Architektura i Urbanistyka. Przewodniczący Sądu Koleżeńskiego OW SARP. Wielokrotnie zasiadał wjury Nagrody Architektonicznej Prezydenta m.st. Warszawy; jeden z laureatów IV edycji tej nagrody (Grand Prix oraz nagrody w kategoriach: „Najlepsza Przestrzeń Publiczna Warszawy” i „Nagroda Publiczności”).
