Cel związany z systemem praktyk studenckich został zrealizowany. I to w sposób, który dla funkcjonowania samorządu zawodowego ma znaczenie nie tylko organizacyjne, lecz także ustrojowe. Niniejszy materiał podsumowuje działania na rzecz systemu podczas dobiegającej końca kadencji.
Uruchomiony w październiku 2022 r. system praktyk studenckich Izby Architektów RP można zaliczyć do najbardziej kompleksowych i samodzielnych przedsięwzięć tej kadencji. Jego celem nie było jedynie uporządkowanie kwestii związanych z praktykami, ale również stworzenie spójnej platformy łączącej uczelnie, studentów i czynnych zawodowo architektów.
Geneza systemu nie należy do przypadkowych. Stanowił on odpowiedź środowiska architektonicznego na Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu architekta, które – choć wyznaczyło kierunek – pozostawiło istotny obszar niedookreślenia w zakresie organizacji i realizacji praktyk studenckich.
W tej sytuacji samorząd zawodowy nie ograniczył się do interpretacji przepisów, lecz podjął działania systemowe, tworząc narzędzie, które wypełnia tę lukę w sposób operacyjny i jednolity w skali kraju. System został zbudowany jako rozwiązanie elektroniczne, obejmujące cały proces – od wprowadzenia studentów za pośrednictwem uczelni, przez aplikowanie na praktyki, aż po ich rozliczenie i dokumentację. Kluczowy jest przy tym fakt, że to uczelnie wprowadzają studentów do systemu, nadając temu procesowi charakter formalny i zapewniając wszystkim kandydatom równy dostęp.
Od strony środowiska zawodowego system opiera się na realnym zaangażowaniu członków Izby. Architekci – jako opiekunowie praktyk – tworzą rzeczywistą mapę zawodu: widoczną w skali całego kraju, także poza głównymi ośrodkami, w mniejszych, lokalnych pracowniach. Interaktywna mapa praktyk pokazuje nie tylko dostępność miejsc, ale również – w sposób wcześniej nieosiągalny – strukturę i geograficzny rozkład aktywności zawodowej architektów w Polsce.
Skala przedsięwzięcia znajduje potwierdzenie w danych. W latach 2023–2025 uczelnie wprowadziły do systemu:
Łącznie oznacza to blisko trzy tysiące studentów, którzy uzyskali dostęp do wspólnego, ogólnopolskiego systemu.
Na praktyki przyjęto:
Ukończyła je zdecydowana większość z powyższej grupy:
Istotnym elementem funkcjonowania systemu są także ankiety przeglądowe, przeprowadzane po każdym cyklu praktyk i zapewniające mechanizm ciągłej oceny oraz doskonalenie.
Należy podkreślić, że system powstał bez udziału administracji rządowej, bez programów ministerialnych i bez odgórnych narzędzi regulacyjnych. Jest efektem świadomego działania samorządu zawodowego, który – wobec nieprecyzyjnych ram regulacyjnych – sam wypracował standard organizacyjny, odpowiadający realiom zawodu.
Co równie istotne, system nie obciąża budżetu Izby Architektów RP. Finansowany jest z wpłat uczelni afiliowanych, a to zapewnia mu stabilność i niezależność.
Jednocześnie została zachowana równowaga pomiędzy uczestnikami procesu: Izba tworzy ramy i narzędzie, uczelnie odpowiadają za wprowadzenie studentów oraz zaliczenie praktyk, a architekci zapewniają ich faktyczny przebieg.
Praktyki studenckie nie są równoznaczne z praktyką zawodową i nie prowadzą do uzyskania uprawnień. Stanowią natomiast pierwszy rzeczywisty kontakt studenta z zawodem architekta – pozwalają na doświadczenie związane z pracą w środowisku projektowym i z uczestnictwem w procesie inwestycyjnym. Z perspektywy kończącej się kadencji można stwierdzić, że system praktyk studenckich stał się nie tylko narzędziem organizacyjnym, lecz także przykładem skutecznego działania samorządu zawodowego w obszarze, który wymagał doprecyzowania. Nie przez interpretację przepisów – lecz przez stworzenie dobrze działającego rozwiązania.
DR HAB. INŻ. ARCH. KAZIMIERZ BUTELSKI
Architekt IARP; członek KRIA RP. Profesor Politechniki Krakowskiej. Prowadzi autorską pracownię BP Projekt. Autor wielu realizacji i koncepcji projektowych, laureat międzynarodowego konkursu na plan West Kowloon Cultural District w Hongkongu (2002). Współpracuje z ośrodkami w Hongkongu, Japonii, Libanie, Chile i Peru, promując międzykulturowe podejście do kształcenia architektów. Twórca ogólnopolskiego elektronicznego systemu praktyk IARP, prezes Fundacji Pro Architectura, autor książek. Zaangażowany w organizację konkursu Architektoniczna Nagroda Naukowa IARP.
