W dniach 9–13 listopada 2026 r. obchodzony jest Światowy Tydzień Jakości (World Quality Week), organizowany z inicjatywy Chartered Quality Institute (CQI). Tegoroczne hasło „Quality: Powering Performance” – „Jakość siłą efektywności” – przypomina, że jakość nie jest dodatkowym kosztem, lecz podstawowym warunkiem skutecznego i odpowiedzialnego działania. Dla sektora budownictwa, a szczególnie dla zawodu architekta, przesłanie to ma fundamentalne znaczenie.
Izba Architektów Rzeczypospolitej Polskiej konsekwentnie podkreśla, że jakość projektowania decyduje nie tylko o wartościach architektonicznych, funkcjonalnych i przestrzennych inwestycji, lecz również o jej bezpieczeństwie, kosztach realizacji, trwałości i kosztach późniejszej eksploatacji.
Najtańszy projekt nie oznacza najtańszej inwestycji. Przeciwnie – pozorne oszczędności uzyskiwane poprzez ograniczanie nakładów na przygotowanie inwestycji, skracanie czasu projektowania czy wybór usług projektowych wyłącznie według najniższej ceny mogą generować znacznie większe wydatki w kolejnych fazach procesu inwestycyjnego.
ILE NAPRAWDĘ KOSZTUJĄ BŁĘDY W BUDOWNICTWIE?
Brytyjska inicjatywa Get It Right Initiative (GIRI), zajmująca się badaniem i ograniczaniem błędów w procesach projektowania i budowy, wskazuje, że rzeczywiste koszty błędów mogą sięgać około 21% wartości przedsięwzięć budowlanych.
Koszty te obejmują nie tylko bezpośrednie wydatki związane z usuwaniem usterek, lecz także przeprojektowania, powtarzanie robót, opóźnienia, marnotrawstwo materiałów, zakłócenia organizacyjne i skutki wad ujawniających się podczas użytkowania obiektów.
Badania GIRI wskazują ponadto, że istotna część przyczyn błędów ma swoje źródło w niewłaściwym przygotowaniu i organizacji procesu projektowania.
Szczególnie wymowne są wyniki brytyjskiego programu szkoleniowego GIRI/CITB, którego ocenę opublikowano w 2026 roku. W 25 projektach budowlanych objętych programem oszacowano wartość unikniętych błędów na 92,6 mln funtów, co odpowiadało 9,83% łącznej wartości tych przedsięwzięć. Szacowane koszty błędów zmniejszyły się niemal o połowę.
To dowód, że poprawa organizacji procesu inwestycyjnego, podnoszenie kompetencji i systematyczne zarządzanie jakością mogą przynosić wymierne korzyści ekonomiczne.
A JAKA JEST SKALA PROBLEMU W POLSCE?
W Polsce nie dysponujemy obecnie porównywalnym, kompleksowym systemem badań pozwalającym określić całkowite koszty błędów projektowych i wykonawczych w skali całego sektora budowlanego. Istnieją natomiast kontrole i analizy dotyczące poszczególnych inwestycji publicznych, wskazujące na skutki niewłaściwego przygotowania przedsięwzięć, błędów dokumentacji, opóźnień i wzrostu kosztów.
Skalę potencjalnego problemu obrazuje prosta symulacja.
Gdyby przyjąć hipotetycznie wartość rynku zamówień budowlanych wynoszącą 115 mld zł rocznie, to koszty błędów odpowiadające:
Nie są to wyniki badań polskiego rynku ani oszacowanie rzeczywistych strat w Polsce. Pokazują jednak, jak poważne mogą być ekonomiczne konsekwencje niewystarczającej jakości przygotowania i realizacji inwestycji.
Nawet niewielka redukcja kosztów błędów mogłaby oznaczać oszczędności liczone w miliardach złotych rocznie.
JAKOŚĆ ZACZYNA SIĘ PRZED ROZPOCZĘCIEM PROJEKTOWANIA
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z opracowań GIRI jest konieczność właściwego przygotowania procesu projektowego.
Organizacja zwraca uwagę, że błędy często wynikają z niejednoznacznego określenia zakresu usług, niewłaściwego podziału odpowiedzialności, niepełnych informacji przekazywanych projektantom oraz braku odpowiedniej koordynacji pomiędzy uczestnikami procesu inwestycyjnego.
Dlatego GIRI rekomenduje między innymi:
Szczególnie istotny jest wniosek dotyczący porównywalności ofert projektowych. Jeżeli zamawiający nie określi jednoznacznie zakresu wymaganych usług i oczekiwanego poziomu opracowania dokumentacji, różnice cenowe pomiędzy ofertami mogą wynikać nie tyle z efektywności poszczególnych pracowni, ile z odmiennego zakresu i jakości oferowanych świadczeń.
Nie można rzetelnie porównywać cen usług projektowych, jeżeli nie wiadomo, czy obejmują one ten sam zakres pracy, odpowiedzialności i rezultatów.
JAKOŚĆ MUSI STAĆ SIĘ KRYTERIUM WYBORU USŁUG ARCHITEKTONICZNYCH
Wnioski płynące z badań europejskich potwierdzają zasadność działań Izby Architektów RP na rzecz podniesienia standardów wykonywania zawodu oraz zmiany praktyki zamawiania usług projektowych.
Ocenianie ofert architektonicznych przede wszystkim przez pryzmat najniższej ceny nie uwzględnia rzeczywistej wartości pracy projektanta, znaczenia jakości dokumentacji ani długoterminowych skutków podejmowanych decyzji.
Architektura nie jest produktem, którego jakość można określić wyłącznie na podstawie spełnienia minimalnych wymagań formalnych. To rezultat złożonego procesu intelektualnego, twórczego i technicznego, którego efekty oddziałują na użytkowników, przestrzeń publiczną, środowisko oraz gospodarkę przez dziesięciolecia.
Dlatego IARP opowiada się za takim systemem zamawiania usług architektonicznych, w którym kompetencje, jakość proponowanych rozwiązań, zakres usługi i odpowiedzialność zawodowa mają zasadnicze znaczenie przy wyborze projektanta.
Poprawa jakości projektowania wymaga również odpowiednio przygotowanych zamówień, realistycznych harmonogramów, jednoznacznych standardów usług oraz wynagrodzenia odpowiadającego zakresowi i odpowiedzialności wykonywanej pracy.
INWESTOWANIE W JAKOŚĆ OZNACZA OGRANICZANIE STRAT
Światowy Tydzień Jakości jest okazją, aby przypomnieć, że zwiększanie efektywności inwestycji nie powinno oznaczać ograniczania nakładów na projektowanie.
Prawdziwa efektywność polega na osiąganiu najlepszych rezultatów przy racjonalnym wykorzystaniu środków w całym cyklu życia obiektu, a nie na minimalizowaniu kosztów jego przygotowania.
Izba Architektów RP będzie konsekwentnie promować podejście, w którym jakość architektury i usług projektowych stanowi podstawowe kryterium odpowiedzialnego inwestowania.
Ponieważ jakość kosztuje, ale jej brak kosztuje znacznie więcej.
Materiały źródłowe i rekomendowane opracowania
