Tyle lat oczekiwania na przyjęcie przez rząd dokumentu i inaugurację programu polityki architektonicznej! Zwielokrotnione westchnienie dało się słyszeć w zachodnim krużganku wrocławskiego Muzeum Architektury 28 listopada 2025 r. Było to westchnienie pełne nadziei i ulgi. Wreszcie – po ponad 20 latach usilnych starań środowiska architektonicznego w Polsce – Ministerstwo Rozwoju i Technologii podjęło ten trudny, ale jakże ważny temat.
Tekst: Beata Stobiecka
Kwestia polityki architektonicznej, znana chyba wszystkim naszym Czytelnikom, była wielokrotnie poruszana na łamach Z:A przez największe autorytety zawodowe. Wielokrotnie też „odgrzewano ją w różnej temperaturze”, nie tylko w ramach przekazu skierowanego do członków IARP, ale też w zaawansowanych relacjach Izby Architektów RP z przedstawicielami sejmu i rządu.
Nieżyjący już Krzysztof Chwalibóg, zasłużony wieloletni Prezes SARP, inicjator powołania i pierwszy przewodniczący (w latach 1996–2023) Polskiej Rady Architektury, zajmującej się formułowaniem tez Polskiej Polityki Architektonicznej (PPA), 13 lat temu relacjonował optymistyczne próby działań na najwyższym szczeblu: „Na wspólnym posiedzeniu sejmowych komisji: Infrastruktury oraz Samorządu Terytorialnego, w dniu 6 grudnia [2012 r.], został uchwalony dezyderat do Prezesa Rady Ministrów w sprawie powołania zespołu międzyresortowego do pracy nad rządowym projektem PPA. Wprawdzie do dnia dzisiejszego brak jeszcze odpowiedzi rządu, to jednak sam fakt jednogłośnego, aprobującego przyjęcia przez członków obydwu komisji postulatu autorów społecznego projektu polityki architektonicznej należy uznać za istotny sukces”1.
Przypomnieć należy, że nie była to pierwsza, ale któraś z kolei próba zwieńczenia sukcesem batalii o państwowy dokument regulujący zasady i standardy jakościowe realizacji inwestycji, a także ład przestrzenny oraz zrównoważony rozwój.
Wreszcie – po wielu latach zabiegów – stało się. W listopadzie 2025 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii oficjalnie zainaugurowało prace Zespołu doradczego ds. opracowania Polityki Architektonicznej Państwa (PAP). Nowa nazwa planowanego dokumentu nie oznacza merytorycznej zmiany kierunku względem wieloletniej pracy architektów nad przygotowaniem wymaganych zasad. Oznacza natomiast jej kontynuację i wskazuje na akt nie tylko rządowy, lecz także państwowy, mówiący o służbie obywatelom i współdziałania z nimi. Na spotkaniu w Muzeum Architektury padły ważne słowa – docelowo PAP będzie istniała nie dla władzy, ale dla społeczeństwa i w takim duchu zostanie przygotowana.
Wiceminister Michał Jaros, Sekretarz Stanu w MRiT, inicjujący we Wrocławiu działania rządowe, zmierzające do ustanowienia polityki architektonicznej, zaznaczył – w swoim wystąpieniu oraz podczas konferencji prasowej – że dokument będzie podnosił jakość życia w Polsce zarówno w obszarze architektury, budownictwa, jak i omalże we wszystkich dziedzinach gospodarki. Dlatego, wzorem państw europejskich, w jego tworzenie i realizację zostaną zaangażowane inne ministerstwa, a funkcje ekspertów i doradców przyjmą architekci, urbaniści, inżynierowie, samorządowcy oraz przedstawiciele środowisk naukowych. Minister zapewnił, że PAP nie będzie jedynie „katalogiem intencji”, ale realnym programem działania. Podkreślił, że Polska potrzebuje polityki, która zintegruje dziedzictwo kulturowe z planowaniem przestrzennym i klimatycznym. Nawiązał też do narodowego etosu solidarności, przypominając, że do przeprowadzenia zmian konieczne jest ponowne zaistnienie tego słowa w świadomości społecznej oraz stworzenie wspólnoty, która jest nam teraz bardzo potrzebna. Ajako że architektura i urbanistyka są dziś dla społeczeństwa fundamentem bezpieczeństwa narodowego, PAP będzie wspólnie stworzonym dokumentem solidarności międzypokoleniowej.
We wrocławskim wydarzeniu uczestniczyło, obok władz szczebla centralnego i samorządowego, liczne grono przedstawicieli środowiska architektonicznego – zarząd IARP, przedstawiciele Izb Okręgowych, Polskiej Rady Architektury, SARP, NIAiU, wykładowcy z wydziałów architektury wielu polskich uczelni, a także urbaniści, inżynierowie budownictwa, jak również zainteresowani tematem studenci WA PWr. Przy aplauzie wypełnionej po brzegi widowni Minister Michał Jaros, razem z Moniką Wróblewską – Dyrektorką Departamentu Architektury, Budownictwa i Geodezji MRiT – wręczali nominacje na członków Zespołu doradczego ds. opracowania Polityki Architektonicznej Państwa. Różnorodna grupa fachowców będzie pracować pod przewodnictwem Moniki Wróblewskiej, która zapowiedziała spotkanie w Warszawie w pierwszym kwartale 2026 r. oraz podział zespołu na konkretne grupy robocze.
Podczas wydarzenia miały też miejsce prezentacje i wystąpienia przygotowane przez architektów i podejmujące tematy problematyki polityk architektonicznych w skali Europy (Borysław Czarakcziew) oraz historii PPA (Ryszard Gruda, Bohdan Biś Lisowski), tworzonej przez ponad 20 lat przez Polską Radę Architektury. Dziękując Ministrowi za udział i zaangażowanie, prezes IARP Piotr Fokczyński zaznaczył, że środowisko architektoniczne jest merytorycznie przygotowane do współpracy przy tworzeniu tego długo wyczekiwanego aktu prawnego i na Kongresie Architektury Polskiej w maju br. przedstawi główne tezy, które – miejmy nadzieję – będą wyznacznikiem i kierunkowskazem dla przyszłych zapisów.
BEATA STOBIECKA
Architekt IARP; dziennikarka, od 2023 r. redaktor naczelna pisma „Zawód: Architekt”.
