Czy społeczeństwo rozumie architekturę? To pytanie jest w naszym środowisku zadawane od lat. Program Kształtowanie Przestrzeni stanowi jedną z nielicznych prób udzielenia na nie systemowej odpowiedzi – poprzez edukację.
Adresatami programu Kształtowanie Przestrzeni, realizowanego przez Izbę Architektów RP od 2013 r., są dzieci i młodzież. W szkołach architekci-edukatorzy prowadzą zajęcia, które uczą nie tyle rysowania, ile rozumienia przestrzeni – jej zasad, zależności, a także konsekwencji decyzji projektowych. Równolegle rozwijany jest ogólnopolski konkurs, który zachęca młodych ludzi do krytycznego spojrzenia na własne otoczenie i formułowania samodzielnych odpowiedzi na jego problemy.
VI kadencja była dla programu momentem przejścia od inicjatywy wymagającej finansowania zewnętrznego do modelu opartego na zaangażowaniu Okręgowych Izb Architektów, przy wsparciu Rady Krajowej IARP. Zmiana, choć wymuszona przez trudności finansowe, nie osłabiła programu. Wręcz przeciwnie – uruchomiła lokalną energię. Coraz więcej okręgów aktywnie włącza się w realizację zajęć, a Kształtowanie Przestrzeni zyskuje realny, ogólnopolski zasięg. W 2025 r. w inicjatywie wzięło udział ponad 1000 uczniów w 12 województwach.
Stałym elementem programu jest – dziś już rozpoznawalny – konkurs dla młodzieży, który coraz silniej osadza się w systemie edukacyjnym. W ostatnich latach uzyskał patronat Ministra Edukacji, a w wybranych województwach laureaci mogą liczyć na dodatkowe punkty w rekrutacji do szkół średnich. To wyraźny sygnał, że edukacja architektoniczna zaczyna być dostrzegana jako istotny element kształcenia obywatelskiego. Potwierdzają to również kierunki formułowanej obecnie Polityki Architektonicznej Państwa. Duże zainteresowanie młodzieży (w 2026 r. wpłynęło 110 prac) potwierdza atrakcyjność konkursu.
Równolegle program coraz mocniej zaznacza swoją obecność w debacie publicznej. Wystawy podsumowujące konkurs, uczestnictwo w wydarzeniach branżowych oraz udział w Forum Edukacji Architektonicznej NIAiU, a dziś także jego współorganizacja – są dowodem na to, że Kształtowanie Przestrzeni staje się ważnym głosem w rozmowie o jakości przestrzeni i roli architekta.
Co istotne, rozwój ten odbywa się mimo braku stabilnego finansowania zewnętrznego. Program funkcjonuje dzięki zaangażowaniu środowiska – pracy zespołu, koordynatorów i edukatorów w całej Polsce. To właśnie ta konsekwencja i oddolna energia budują jego wiarygodność.
VI kadencja, podobnie jak kadencje poprzednie, wyraźnie pokazała, że Kształtowanie Przestrzeni nie jest kampanią ani jednorazowym działaniem. To długofalowe narzędzie zmiany – inwestycja w przyszłych użytkowników, klientów i partnerów naszego zawodu, a może nawet przyszłych architektów, wybierających profesję z większą świadomością.
Wszystkich, którzy chcieliby dołączyć do programu, zapraszamy!
Więcej na www.ksztaltowanieprzestrzeni.pl.
ANNA KULIŃSKA
Architekt IARP; absolwentka Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej. Członek KRIA RP, gdzie zajmuje się programem edukacyjnym dla młodzieży Kształtowanie Przestrzeni. Od 2010 r. prowadzi własną pracownię projektową, a od roku 2015 jest wspólniczką w Line Architekci.
