Przygotowania do Kongresu Architektury Polskiej przyspieszają, a za sprawą skali i przesłania jest on coraz bardziej postrzegany jako wydarzenie o szczególnym znaczeniu – zarówno dla środowiska architektów, jak i dla całego społeczeństwa. To wspólnie organizowane przedsięwzięcie ma szanse przynieść pozytywne zmiany w myśleniu o architekturze, a w efekcie – sprawić, że nasza rola w kształtowaniu przestrzeni zostanie doceniona.
Jako nadrzędny cel przyświecający organizacji Kongresu przyjęto ustanowienie Polskiej Polityki Architektonicznej (PPA), czyli dokumentu będącego fundamentem krajowego podejścia do ładu przestrzennego. PPA ma się stać narzędziem umożliwiającym uporządkowanie relacji między uczestnikami procesu inwestycyjnego, wzmacniającym rolę architektów oraz uświadamiającym, jak bardzo architektura przenika wszystkie obszary życia publicznego i w jaki sposób wpływa na polityki państwa – mieszkaniową, gospodarczą, środowiskową, społeczną, edukacyjną, kulturalną czy zdrowotną.
Aby sprostać temu zadaniu, wydarzenie musi pełnić funkcję platformy, na której prowadzona będzie ogólnopolska debata o jakości architektury, świadomym kształtowaniu przestrzeni oraz roli architekta w życiu publicznym. Ambicja organizatorów – Izby Architektów RP, Stowarzyszenia Architektów Polskich oraz Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki – to przede wszystkim odbudowa społecznego zrozumienia, czym jest architektura i dlaczego ma fundamentalne znaczenie dla jakości życia w Polsce. Stąd do najważniejszych założeń organizacyjnych należy dotarcie z przesłaniem Kongresu do wielu grup odbiorców. Zależy nam, aby adresatami byli nie tylko architekci, lecz także samorządowcy, politycy, urzędnicy, konserwatorzy zabytków, inwestorzy, krytycy architektury, przedstawiciele władz rządowych, a przede wszystkim – mieszkańcy i obywatele, którzy na co dzień doświadczają efektów pozytywnych działań lub zaniedbań w przestrzeni.
Podstawę kongresowego programu – nad którym czuwa Rada Programowa składająca się z wybitnych przedstawicieli naszego zawodu oraz zasłużonych osób, związanych z architekturą i urbanistyką – stanowi odwołanie się do obszarów bliskich społeczeństwu oraz związanych z najważniejszymi dziedzinami życia codziennego. Program pisany jest więc w sposób przystępny, bez użycia hermetycznego języka specjalistycznego. Tylko tego rodzaju komunikat ma bowiem szansę być zrozumiany przez najważniejszych odbiorców architektury, czyli wszystkich obywateli, a co za tym idzie – skutecznie przekazać, jak wielką rolę odgrywa ona w codzienności i jak bardzo wpływa na jakość ich życia.
Założenia programowe KAP odwołują się więc do obszarów zawartych w hasłach, takich jak równowaga, zdrowie, edukacja, miejsce do życia, odpowiedzialność, zaufanie, współudział, małe miasta, tożsamość, przestrzeń czy piękno. Wszystkie te zagadnienia są ważne dla ludzi, a ich realizacja powinna odbywać się przy aktywnym udziale architektów – nie tylko jako wykonawców projektów, ale również jako osób współdecydujących o sposobach kształtowania polskiej przestrzeni. Aby wskazać tę zależność, chcemy rozwijać przytoczone hasła w panelach, debatach i na spotkaniach z ministrami różnych resortów, przedstawicielami samorządów, politykami, krytykami architektury i architektami. Taki wielopoziomowy dialog pozwoli bowiem ukazać architekturę jako kluczowy element skutecznych polityk państwa.
Ponieważ naszym celem jest to, żeby wszystkie inicjatywy kongresowe były zrozumiałe także dla każdego mieszkańca – niezależnie od posiadanej wiedzy specjalistycznej – zaprosiliśmy do współpracy uznaną ekspertkę do spraw mediów i wizerunku, która wspiera nas przy budowaniu dobrej komunikacji. Utworzyliśmy też zespół do spraw organizacji Kongresu, zajmujący się m.in. przygotowaniem identyfikacji wizualnej, strony WWW, filmów, podcastów i innych materiałów informacyjnych. Dzięki temu przekaz towarzyszący organizacji wydarzenia będzie spójny i interesujący.
Sukces Kongresu zależy jednak przede wszystkim od zaangażowania całego środowiska – architektek i architektów okręgowych izb oraz oddziałów SARP. Aby wydarzenie przybrało charakter w pełni ogólnopolski, a jego przesłanie nie ograniczyło się jedynie do stolicy, niezbędne są działania w poszczególnych regionach. Mamy nadzieję na bardzo aktywne włączenie się architektów w organizację wydarzeń towarzyszących i licznych inicjatyw lokalnych, które zbudują rozpoznawalność Kongresu.
Liczymy, że wśród aktywności znajdą się imprezy miejskie, spacery architektoniczne, wystawy oraz panele dyskusyjne, spotkania architektów z mieszkańcami czy inne ciekawe i angażujące odbiorców działania. Podczas tych wydarzeń zaprezentujmy zarówno realizacje najwybitniejsze, modelowe, powstałe dzięki dobrej współpracy między architektem, inwestorem oraz lokalną społecznością, jak i przykłady problematyczne, będące źródłem kontrowersji, chaosu przestrzennego lub konfliktów społecznych. Co istotne, do uczestnictwa we wszystkich inicjatywach zaprośmy okolicznych mieszkańców, a także administrację samorządową, uczelnie i studentów, instytucje kultury oraz lokalne media.
Kongres ma odgrywać rolę impulsu do systemowej zmiany – w myśleniu o architekturze, w organizacji procesów inwestycyjnych, w edukacji przestrzennej społeczeństwa i w pozycji architektów jako partnerów w kształtowaniu przestrzeni publicznej.
Debatujmy nad otaczającą nas architekturą, mówmy o potrzebie dialogu – nie tylko między specjalistami, lecz przede wszystkim między architektami, politykami, administracją publiczną, inwestorami, ekspertami z różnych dziedzin i obywatelami, którzy w codziennym życiu doświadczają skutków decyzji przestrzennych.
Wspólnie stwórzmy kongresową przestrzeń porozumienia, dialogu i owocnej współpracy. Pokażmy, że wzmocnienie roli architekta leży w interesie całego społeczeństwa i rozwoju kraju w wielu obszarach.
ROBERT SZUMIELEWICZ
Architekt IARP, urbanista; wiceprezes KRIA RP, w latach 2014–2022 przewodniczący Rady MAOIA RP; w 2015 r. powołany przez Prezydent m.st. Warszawy do Rady Architektury i Przestrzeni Publicznej; uczestnik prac MKUA Warszawy i mazowieckiej WKUA. Wielokrotnie zasiadał w jury Nagrody Architektonicznej Prezydenta m.st. Warszawy; jeden z laureatów IV edycji tej nagrody (Grand Prix i w kategoriach Najlepsza Przestrzeń Publiczna Warszawy oraz Nagroda Publiczności).
