Powołanie Zespołu ds. KEZA przez Krajową Radę IARP było wynikiem uchwały, którą XV Zjazd Krajowy podjął w czerwcu 2022 r.
Krajowa Rada, mocą uchwały z września 2022 r., powołała 16-osobowe grono, którego zadaniem było opracowanie nowej wersji KEZA, a na grudniowym Zjeździe określono budżet na jego działania. Podczas Zjazdu w czerwcu 2024 r. zespół przedłożył projekt proponowanych zmian, sformułowanych w czterech uchwałach.
Zapisy ustawy o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nakładają na samorządy zawodów regulowanych obowiązek przeprowadzenia analizy zgodności projektowanych zmian (prawnych i kodeksowych) z zasadą proporcjonalności, a następnie poddania ich konsultacjom publicznym. Krajowa Rada musiała więc dokonać wymaganej oceny. Wytyczne Ministerstwa Nauki określiły sześć kluczowych zasad umożliwiających badanie: ryzyka braku regulacji; możliwości osiągnięcia celu na podstawie obowiązujących przepisów; adekwatności proponowanych zmian do założonego celu; wpływu na swobodny przepływ osób i usług oraz na wybór konsumentów; możliwości zastosowania mniej restrykcyjnych środków; przewidywanych skutków w zestawieniu z innymi przepisami służącymi osiągnięciu celu.
Po zakończeniu prac zespołu i przeprowadzeniu oceny konieczna okazała się korekta przyjętych założeń. W sierpniu 2024 r. członkowie Rady Krajowej IARP zaprosili ekspertów z Izby do dalszych działań w nowym, siedmioosobowym gronie. Jego członkowie mieli jak najpełniej wykorzystać zasady techniki prawodawczej i dorobek poprzedników oraz zachować ciągłość wieloletniej praktyki orzeczniczej sądów dyscyplinarnych. Krajowa Rada dysponuje kompetencjami do opracowywania projektów wewnętrznych regulacji, więc decyzja o sformułowaniu przez nią nowej formuły Kodeksu – uwzględniającej zasadę proporcjonalności i konsultacje publiczne – była słuszna.
Nowy zespół wystąpił o postulaty do Krajowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej oraz Krajowego Sądu Dyscyplinarnego. Kluczowe było przyjęcie założeń i zarysowanie problematyki, co ułatwiło uzasadnienie celowości poszczególnych zmian. Zespół oparł prace na sześciu następujących filarach: czym jest norma etyczna – weryfikacja zapisów pod kątem problemu etycznego; jednoznaczność przepisu – uproszczenie treści w celu klarownego przedstawienia intencji; język prawa a język potoczny – likwidacja zapisów dotyczących firm i podmiotów innych niż członkowie IARP; istota zawodu – szczególna staranność, standardy oraz osobisty nadzór; przetargi i konkursy – przedefiniowanie reguł zawieszonych; architekt dla społeczeństwa – omówienie zasad współżycia społecznego.
Istotną kwestią była konfrontacja projektu ze znowelizowanymi w 2016 r. zasadami ACE (Architects' Council of Europe). Po wielomiesięcznej pracy nad jednolitym tekstem KEZA poddano ten tekst szeroko zakrojonym konsultacjom, które zaowocowały obszernym materiałem. Następnie całość dopracowano oraz przeprowadzono ocenę proporcjonalności, a efekt został przedstawiony Zjazdowi Krajowemu, który w grudniu 2025 r. przyjął uchwałą nową treść Kodeksu Etyki Zawodowej Architektów.
Konsultacje, wyraźnie pokazujące zróżnicowane podejście do etyki wewnątrz Izby, stanowią wartość nie do przecenienia. Długi czas działań należy ocenić pozytywnie – świadczy on o naszej dojrzałości zawodowej i kulturze samorządowej. Nie ma wątpliwości, że praca nad zasadami etyki będzie kontynuowana, a wszystkie zebrane doświadczenia posłużą jako solidny fundament w budowaniu prestiżu i zaufania do naszego zawodu.
ALEKSANDRA WOJTCZAK-DUCH
Architekt IARP; członkini Krajowej Rady IARP. Absolwentka Politechniki Gdańskiej. Od 1980 r. ma uprawnienia do projektowania bez ograniczeń. Reprezentantka Pomorskiej OIA RP, od 2018 r. zaangażowana w działalność jej komisji legislacyjnej. Od tego samego roku uczestniczy w pracach Komisji Prawa Inwestycyjnego oraz Zespołu Analiz Legislacyjnych Izby Krajowej. Wieloletnia projektantka w biurach projektowych, w tym od 1988 r. w pracowni projektowej – spółce prawa handlowego.
