O CZYM MÓWIMY, GDY MÓWIMY O OLSZTYNIE...
Olsztyński Zamek Kapituły Warmińskiej 8 i 9 maja 2026 r. przeobraził się w lokalne centrum architektury. Podczas wydarzenia pod hasłem Porozmawiajmy (o) Olsztynie eksperci i mieszkańcy dyskutowali o swojej roli w tworzeniu miasta. Nie chcieliśmy jednak rozmawiać tylko o stolicy regionu – naszym celem było szersze ujęcie tematu dotyczącego projektowania, planowania, debatowania i podejmowania decyzji w taki sposób, aby kształtować wysokiej jakości przestrzeń miejską.
O Polityce Architektonicznej Państwa w części Kongres Architektury Polskiej jako przestrzeń debaty rozmawiali przedstawiciele ministerialnego Zespołu doradczego ds. opracowania Polityki Architektonicznej Państwa, Architekci IARP: Piotr Gadomski i Ryszard Gruda.
Pierwszy panel dyskusyjny pt. Rzeczywistość. Jak kształtuje się architekturę miast dotyczył roli architekta miejskiego. Wprowadzenie wygłosił Paweł Kochański, Architekt Miejski Zielonej Góry, który powiedział:
„Ustawa o samorządzie gminnym nakłada na gminy i miasta obowiązek organizacji administracji architektoniczno-budowlanej, nie określa jednak roli architekta miasta, więc jego powołanie zależy od prezydenta. Architekt działający poza strukturami aa-b podlega bezpośrednio prezydentowi i pełni funkcję opiniodawczą.
W obecnym stanie prawnym takie rozwiązanie wydaje się najkorzystniejsze. Architekt miasta potrzebuje niezależności i zaufania, by móc dbać o jakość architektury i przestrzeni oraz współtworzyć kierunki rozwoju miasta. Powinien być wysoko wykwalifikowanym fachowcem w oczach urzędu oraz mieć poparcie i zrozumienie ze strony włodarzy, a wśród kolegów architektów – cieszyć się poważaniem i nie budzić kontrowersji. Jest też wskazane, aby był partnerem do rozmowy, osobą z dużym doświadczeniem i autorytetem.
Jeśli zaś pełni funkcję dyrektora wydziału aa-b, powinien kierować rozbudowanym zespołem – biurem architekta miasta. Tylko taka formuła daje realną sprawczość, wykraczającą poza wydawanie decyzji administracyjnych.”
W debacie uczestniczyli ponadto: Magdalena Binerowska – Architekt Miejski Olsztyna, Maciej Kuras – Architekt Miejski Torunia oraz Piotr Gadomski i Ryszard Gruda. Podczas dyskusji podkreślono, że kompetencje architekta miejskiego nie są ściśle uregulowane i zależą od mocodawcy. Wskazano też, że Polityka Architektoniczna Państwa może je wzmocnić.
Debata Wizja. W jakim kierunku powinien rozwijać się Olsztyn dotyczyła długofalowego rozwoju miasta. Najpierw wysłuchaliśmy wstępu Grzegorza Dżusa, przewodniczącego Rady WMOIA RP:
„Polityka Architektoniczna Państwa, a wraz z nią poszczególnych miast, stanie się znacznie bardziej efektywna, jeżeli będzie realizowana w powiązaniu z konkretną wizją rozwojową. Dlatego dyskusję chcemy rozpocząć od wypracowania swoistego pomysłu na nasze miasto. Zdiagnozowałbym tu trzy zasadnicze obszary – potencjalne katalizatory pozytywnych zmian. Po pierwsze – ponad 8% powierzchni «stolicy Krainy Tysiąca Jezior» zajmują naturalne zbiorniki wodne, będące pod silną presją urbanizacyjną. Po drugie – historyczna zabudowa Kasernopolis, jaka dała początek nowożytnemu miastu, nadal stanowi niewykorzystany potencjał wymagający wypracowania swoistego katalogu działań, który mógłby stać się wzorcem dla innych ośrodków z licznymi obiektami XIX-wiecznej architektury militarnej. Po trzecie i najistotniejsze – wciąż pozostaje nierozwiązany temat Starego Miasta wraz z zielonym ringiem plant w obrębie dawnej fosy, gdzie dotykamy szeroko rozumianej problematyki ekologii, urbanistyki i konserwacji zabytków.”
Następnie do dyskusji dołączyli: Justyna Sarna-Pezowicz – Wiceprezydent Olsztyna, Mariusz Antolak – architekt krajobrazu (Fundacja W krajobrazie), Tomasz Birezowski – architekt (Forum Rozwoju Olsztyna) i Piotr Wasyluk – projektant usług, analityk trendów. Mimo różnych wizji zgodzono się, że bieżące decyzje wymagają spójnego planu rozwoju.
Podsumowanie pod hasłem By wizja stała się rzeczywistością podkreśliło znaczenie Polityki Architektonicznej Państwa oraz współpracy samorządu, specjalistów i społeczności lokalnych.
Dyskusjom merytorycznym towarzyszyły wydarzenia inspirujące uczestników Kongresu do aktywnego poszukiwania pomysłów na rozwój miejskiej przestrzeni. Blok otwarcia O mieście z innej strony obejmował pokaz filmu Inne miasto, podejmującego temat urbanistyki Sztokholmu, oraz stand-up architektoniczny Miasto w krzywym zwierciadle Arkadiusza Jaksy Jakszewicza. Celem było stworzenie przyjaznej przestrzeni do wymiany poglądów.
Zwieńczenie wydarzeń stanowiła projekcja filmu Kopenhaga. Najlepsze miasto świata, wyświetlonego w ramach punktu W stronę lepszych miast. Skłoniło to uczestników do refleksji nad kierunkami dalszego rozwoju. Jako organizatorzy całego wydarzenia mamy nadzieję, że takie inicjatywy pomagają tę drogę do lepszych miast wytyczać.
KATARZYNA ROSZKOWSKA
Architekt IARP, członek SARP; absolwentka Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej. Jest sekretarzem Rady Warmińsko-Mazurskiej Okręgowej Izby Architektów RP, członkinią Zespołu ds. Powszechnej Edukacji Architektonicznej przy KRIA, edukatorką architektoniczną, a także twórczynią Projektu MiastoWY.
