MIĘDZY PRZESZŁOŚCIĄ A PRZYSZŁOŚCIĄ
W Łodzi, w ramach Kongresu Architektury Polskiej, odbyła się konferencja, w której połączono refleksję nad dziedzictwem architektonicznym z aktualnym dyskursem o roli zawodu architekta.
27 lutego 2026 r. w siedzibach dwóch organizacji: Łódzkiej Okręgowej Izby Architektów RP i Archiwum Państwowego zaprezentowano wspólny projekt wystawienniczy, któremu towarzyszyło sympozjum pt. Wiesław Lisowski – architekt, artysta. Projekty i realizacje wczoraj i dziś.
Spotkanie samorządu zawodowego architektów oraz instytucji pamięci stworzyło wyjątkową platformę dialogu między przeszłością, przyszłością a teraźniejszością. Po pierwsze – zaprezentowano archiwalne materiały, dokumentację procesów projektowych i historię środowiska architektonicznego, po drugie – przedstawiono współczesne głosy praktyków i badaczy, podejmujących próbę reinterpretacji tych zasobów w kontekście dzisiejszych wyzwań zawodowych.
Wydarzenie rozpoczęło się wizytą w siedzibie Archiwum Państwowego, gdzie odbyła się prezentacja wybranych realizacji autorstwa Wiesława Lisowskiego, utrwalonych na szklanych negatywach. Kustosz archiwum opowiedział o bogatej spuściźnie architekta, przekazanej placówce przez jego wnuka, który był obecny na spotkaniu. Materiały te są dostępne dla wszystkich zainteresowanych w serwisie Szukaj w archiwach.
Następnym punktem programu, poprzedzonym spacerem z Placu Wolności do Przystanku Architektura, była część konferencyjno-wystawiennicza, zorganizowana w siedzibie Łódzkiej Okręgowej Izby Architektów RP. Stworzona tam przestrzeń skłoniła uczestników do wymiany doświadczeń oraz szerszego spojrzenia na dorobek Wiesława Lisowskiego. Podczas konferencji wystąpili:
Już sam tytuł wystawy wskazuje na podwójny charakter (architekt, artysta) twórczości Lisowskiego. Opracowywał on projekty architektoniczne, a równocześnie operował językiem formy w sposób świadomy, syntetyczny i otwarty na interpretację. Jego dorobek nie zamyka się w katalogu realizacji, lecz stanowi zapis procesu myślowego, przez lata konsekwentnie kształtowanego w dialogu między miastem a jego użytkownikami.
Wydarzenie poświęcone Wiesławowi Lisowskiemu udowodniło, że architektura jest nie tylko zbiorem realizacji, ale również procesem, który trwa – w pamięci, w przestrzeni, w relacjach międzyludzkich. Wystawa i konferencja pozwoliły zastanowić się nad tym, czym jest profesja architekta i jakie wartości powinny ją kształtować. Lisowski pozostawił po sobie coś niebywale cennego: sposób myślenia. To właśnie jego postać może stać się punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń architektów – nie jako wzorzec do naśladowania, lecz jako inspiracja do własnych poszukiwań.
Konferencję z ramienia LOOIA RP przygotował architekt Wojciech Walter, przewodniczący Zespołu ds. dziedzictwa architektonicznego i twórczego regionu łódzkiego. Było to pierwsze wydarzenie poprzedzające cykl pt. Architekci, którzy stworzyli Łódź. Dziedzictwo – Kontynuacja – Odpowiedzialność. Projekt zakłada realizację ogólnopolskiej serii wydarzeń poświęconych architektom, którzy ukształtowali tożsamość przestrzenną Łodzi oraz mieli istotny wpływ na rozwój XX-wiecznej architektury w Polsce. Cykl, zainicjowany i zorganizowany przez Łódzką Okręgową Izbę Architektów RP w ramach Kongresu Architektury Polskiej, ma na celu przypomnienie dorobku wybitnych twórców oraz ukazanie ciągłości myśli architektonicznej pomiędzy pokoleniami.
WIESŁAW LISOWSKI. POMIĘDZY FORMĄ A KONTEKSTEM
Choć wystawa Wiesław Lisowski – architekt, artysta. Projekty i realizacje wczoraj i dziś miała charakter retrospektywny, uniknęła pułapki chronologicznego porządkowania. Zamiast linearnie prowadzonej narracji widzowie otrzymali możliwość poruszania się pomiędzy różnymi skalami i warstwami projektowania – od szkiców oraz rysunków koncepcyjnych, przez dokumentację techniczną, po fotografie zrealizowanych obiektów. Taki sposób prezentacji uwypuklił jeden z kluczowych aspektów twórczości Lisowskiego: ciągłość myślenia projektowego.
Rysunek, który w dzisiejszej praktyce często ustępuje miejsca narzędziom cyfrowym, w przypadku tego twórcy pozostaje podstawowym narzędziem poznania. To właśnie w szkicu ujawnia się pierwsza decyzja – często nieoczywista, czasem intuicyjna, ale zawsze zakorzeniona w doświadczeniu przestrzeni. Analizując prezentowane materiały, można dostrzec, że Lisowski nie traktował projektowania jak procesu odtwarzania schematów – było ono dla niego ciągłym poszukiwaniem relacji pomiędzy formą a kontekstem.
W tym sensie architektura staje się zapisem myśli, materialnym śladem decyzji, które wykraczają poza funkcjonalność. To zapis wrażliwości na światło, skalę, rytm, a także na człowieka jako użytkownika przestrzeni. W pracach Lisowskiego wyraźnie widać dbałość o proporcję i detal, ale pod kątem budowania spójności, a nie tworzenia dekoracji.
Łódź, jako miasto o silnej tożsamości przemysłowej, a równocześnie dynamicznie przekształcającej się strukturze urbanistycznej, stanowi szczególne tło dla działalności architektów. W przypadku Lisowskiego nie jest to jednak tylko kontekst, ponieważ miasto stało się współautorem jego projektów.
Analiza zaprezentowanych realizacji pozwala zauważyć, że twórca unika gestów dominujących. Jego interwencje wpisują się w istniejącą tkankę, często ją porządkując, uzupełniając lub reinterpretując. Jest to podejście szczególnie istotne w odniesieniu do współczesnych dyskusji o zrównoważonym rozwoju i odpowiedzialności za przestrzeń.
Lisowski nie projektował „obiektów” w oderwaniu od otoczenia. On projektował relacje – pomiędzy budynkiem a ulicą, wnętrzem a zewnętrzem, architekturą a człowiekiem. Jego twórczość wpisuje się więc w nurt myślenia o architekturze jako o systemie powiązań, a nie o zbiorze autonomicznych form.
Jednym z najbardziej czytelnych elementów prac przedstawionych na wystawie jest konsekwencja formalna. Nie oznacza ona jednak powtarzalności czy stylistycznego zamknięcia, przeciwnie – w projektach Lisowskiego forma wydaje się wynikać z analizy miejsca, funkcji, a także użytkownika. Nie jest celem samym w sobie, lecz rezultatem procesu projektowego. W czasach, w których architektura często podlega presji spektakularności oraz natychmiastowej rozpoznawalności, taka postawa wydaje się szczególnie cenna.
Odwiedzający wystawę mogli dostrzec powtarzające się motywy – operowanie światłem, rytmem elewacji, czytelnością układu funkcjonalnego – w dodatku każdorazowo dostosowane do konkretnej sytuacji. Oto dowód na to, że konsekwencja nie musi iść w parze ze schematycznością.
„Artysta” w tytule wystawy nie jest jedynie uzupełnieniem. W twórczości Lisowskiego pierwiastek artystyczny jest niezaprzeczalny – przejawia się zarówno w sposobie myślenia o formie, jak i w samej metodzie pracy. Rysunki i zdjęcia zaprezentowane na wystawie można czytać nie tylko jako dokumentację procesu projektowego, ale również jako autonomiczne dzieła. Wykorzystanie linii, światłocienia, skrótu wskazuje na głębokie zrozumienie języka plastycznego. Warto przy tym podkreślić, że ta „artystyczność” nie powoduje oderwania od rzeczywistości, lecz stanowi narzędzie pogłębionej analizy przestrzeni. W ten sposób architektura Lisowskiego zachowuje równowagę pomiędzy racjonalnością a wrażliwością.
Postać Wiesława Lisowskiego pozostaje przedmiotem współczesnych badań i publikacji. Wśród nich warto wymienić książkę autorstwa Justyny Brodzkiej, pt. Architekci miasta Łodzi – Wiesław Lisowski. Dzięki tej pozycji zainteresowani mogą bliżej zapoznać się z dorobkiem artysty oraz jego realizacjami architektonicznymi.
BARBARA PLUSKOTA-GAJEWSKA
Architektka IARP, członkini SARP o. Łódź oraz Rady LOOIA RP. Absolwentka Wydziału Architektury Politechniki Łódzkiej. Wykładowczyni WSSiP w Łodzi. Ukończyła studia podyplomowe Politechniki Poznańskiej i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu w zakresie inwestycji i projektowania w ochronie zdrowia. Od 2024 r. zasiada w Kolegium Sędziów Konkursowych SARP (poz. 13/2024) oraz pełni funkcję sekretarza Głównego Sądu Koleżeńskiego SARP ZG. Jest właścicielką pracowni STUDIOplus. Projektuje budynki mieszkalne oraz obiekty użyteczności publicznej, w szczególności związane z ochroną zdrowia, oświatą, budownictwem ochronnym i dziedzictwem architektonicznym. Specjalizuje się w zagadnieniach architektury ochrony zdrowia, projektowania inkluzyjnego oraz w problematyce obronności i budownictwa ochronnego.
_6a27a5afa334c.jpg)
_6a27a5b722d9b.jpg)