Jak projektować miasta, które godzą sprzeczne interesy użytkowników? W jaki sposób udostępniać zabytki, nie tracąc ich historycznego charakteru? Czy wielkie inwestycje infrastrukturalne mogą być intuicyjne i przyjazne dla każdego?
Te pytania znajdą się w centrum 4. Forum Dostępności, które odbędzie się 18–19 listopada 2026 roku w Poznań Congress Center. W programie przewidziano dyskusje o projektowaniu uniwersalnym, polityce architektonicznej, procesie inwestycyjnym oraz wpływie przestrzeni na zdrowie i codzienne funkcjonowanie człowieka.
Dostępność coraz mocniej wpływa na sposób myślenia o architekturze. Starzenie się społeczeństwa, większa świadomość neuroróżnorodności, rozwój technologii i zmieniające się regulacje stawiają przed projektantami nowe wyzwania. Nie chodzi już wyłącznie o usuwanie barier technicznych, ale o tworzenie przestrzeni, które są czytelne, bezpieczne i komfortowe dla osób o różnych potrzebach. Jednocześnie założenia projektowe muszą mierzyć się z ograniczeniami budżetowymi, wymaganiami inwestorów, uwarunkowaniami konserwatorskimi i złożonością procesu realizacji.
Tegoroczne Forum będzie okazją do przyjrzenia się tym zagadnieniom z perspektywy architektów, inwestorów, administracji publicznej i użytkowników przestrzeni.
Miasto dla ludzi – jak pogodzić sprzeczne interesy?
Pierwszego dnia Forum, 18 listopada, uczestnicy będą rozmawiać o kierunkach zmian w projektowaniu podczas panelu otwarcia „Trendy 2026”. Wśród tematów znajdą się między innymi europejskie wymagania dotyczące dostępności, sztuczna inteligencja, neuroróżnorodność, demokratyzacja projektowania oraz zmiany demograficzne i klimatyczne. Dyskusja obejmie ich wpływ na architekturę, przestrzeń publiczną, przedmioty codziennego użytku i usługi.
Jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego projektowania urbanistycznego pozostaje godzenie potrzeb różnych użytkowników miasta. Panel „Miasto sprzecznych interesów: Miasto dla Ludzi, samochodów czy rowerów? – jak nie zapomnieć o użytkownikach” będzie poświęcony organizacji ulic i przestrzeni publicznych, w których spotykają się interesy kierowców, rowerzystów, pieszych oraz użytkowników mikromobilności. W dyskusji nie zabraknie perspektywy seniorów, osób z niepełnosprawnościami i rodziców z wózkami dziecięcymi.
To temat szczególnie istotny dla projektantów i urbanistów: jak podzielić ograniczoną przestrzeń, by nie sprowadzić jej wyłącznie do funkcji komunikacyjnej, lecz zachować również jej społeczną, rekreacyjną i usługową rolę?
Wielka infrastruktura, małe potrzeby
Architektura dostępna to wyzwanie nie tylko w skali ulicy czy budynku użyteczności publicznej. Szczególnie złożone staje się w przypadku wielkoskalowych inwestycji, w których trzeba połączyć skomplikowane procesy techniczne i logistyczne z potrzebami człowieka.
Panel „Skala makro, potrzeby mikro. Port Polska jako globalny hub przyjazny każdemu człowiekowi” pozwoli zajrzeć za kulisy projektowania jednej z największych planowanych inwestycji infrastrukturalnych w Polsce. Zaproszeni goście będą rozmawiać o tym, jak zasady projektowania uniwersalnego uwzględniać już na etapie koncepcji. W centrum dyskusji znajdą się intuicyjna orientacja, bezpieczeństwo i dostępność przestrzeni o ogromnej skali i złożoności funkcjonalnej.
Z perspektywy architektów istotne będzie również spojrzenie na sam proces powstawania obiektów. Panel „Proces projektowania od kuchni”, zaplanowany na 19 listopada, podejmie temat zderzenia pierwotnej koncepcji z realiami wieloletniego procesu inwestycyjnego. Zmiany kosztów, decyzje wykonawcze, modyfikacje założeń i zmieniające się potrzeby społeczne mogą wpływać na ostateczny kształt budynku. Jak zachować jakość projektu i jego dostępność, kiedy od pierwszych szkiców do oddania obiektu mijają lata?
Zabytki otwarte na współczesność
Jednym z tematów szczególnie bliskich praktyce architektonicznej będzie udostępnianie historycznych obiektów. Panel „Architektoniczny wehikuł czasu. Jak otwierać zabytki na współczesność bez niszczenia ich duszy?” poświęcony będzie poszukiwaniu rozwiązań, które pozwalają łączyć ochronę wartości historycznych z potrzebą zapewnienia dostępu do dziedzictwa.
Wąskie przejścia, schody, różnice poziomów czy ograniczenia konstrukcyjne mogą utrudniać korzystanie z zabytkowych budynków osobom z ograniczoną mobilnością, seniorom i rodzinom z małymi dziećmi. Jak szukać kompromisu między zachowaniem autentyzmu architektury a dostępnością? Jak odejść od traktowania tych wartości jako wzajemnie wykluczających się? Dyskusja ma pokazać, że odpowiedzi wymagają współpracy projektantów, konserwatorów i użytkowników, a nie jedynie mechanicznego stosowania standardowych rozwiązań.
Polityka architektoniczna i odpowiedzialność za przestrzeń
Drugiego dnia Forum ważnym punktem programu będzie panel „Systemowa godność czy bezduszne paragrafy? Rola państwa w projektowaniu dla starzejącego się społeczeństwa – Polityka Architektoniczna Państwa”. Dyskusja dotyczyć będzie roli polityki publicznej w kształtowaniu jakości architektury i przestrzeni oraz tego, jak przekładać cele związane z dostępnością na konkretne standardy, decyzje projektowe i edukację przyszłych architektów.
W programie znalazł się również panel „Niewidzialna medycyna przestrzeni. Jak architektura «podprogowo» chroni nas przed utratą sprawności”. Jego tematem będzie wpływ środowiska zbudowanego na zdrowie i dobrostan. To spojrzenie na architekturę nie tylko jako na formę i funkcję, lecz także jako czynnik oddziałujący na codzienne zachowania, poziom stresu, komfort i samodzielność użytkowników.
Uzupełnieniem tych zagadnień będzie rozmowa o komforcie sensorycznym, hałasie i przebodźcowaniu. Projektowanie przestrzeni przyjaznych osobom neuroróżnorodnym wymaga uwzględnienia bodźców, które często pozostają na dalszym planie tradycyjnego procesu projektowego, choć mają istotne znaczenie dla sposobu korzystania z budynków i przestrzeni publicznych.
Od zasad do konkretnych rozwiązań
Forum Dostępności łączy konferencję ze strefą wystawienniczą, w której prezentowane będą rozwiązania i technologie wspierające dostępność. To możliwość poznania praktycznych zastosowań założeń projektowania uniwersalnego oraz rozmowy o ich wykorzystaniu w konkretnych obiektach i inwestycjach.
Ważnym elementem wydarzenia będzie także gala konkursów „Switch into Universal Design” oraz „Dyplom Dostępny”. Pierwszy z nich, organizowany przez Fundację Integracja i Stowarzyszenie Projektowe SPFP, wyróżnia dostępne produkty, usługi i projekty studenckie. Drugi promuje prace dyplomowe z zakresu architektury, w których szczególne znaczenie mają projektowanie uniwersalne, inkluzywność i dostępność.
Oba konkursy pokazują, że zmiana podejścia do projektowania zaczyna się zarówno w praktyce zawodowej, jak i na etapie edukacji oraz kształtowania przyszłych pokoleń architektów.
4. Forum Dostępności odbędzie się 18–19 listopada 2026 roku w Poznań Congress Center. Organizatorami wydarzenia są Nowy Adres oraz Fundacja Integracja.
Izba Architektów RP objęła patronatem honorowym 4. edycję Forum Dostępności.
Program i szczegóły wydarzenia:
https://forumdostepnosci.pl/pl/dla-uczestnikow/wazne-informacje/program-2026/
