Architekt to zawód długodystansowy, wymagający ciągłego doskonalenia, ciekawości, otwartości oraz troski o relacje. Trzeba o tym pamiętać nawet po trzydziestu latach intensywnej pracy, a zdobyte do tej pory doświadczenie i wiedzę traktować jako fundament na kolejne dekady.
Trzydzieści lat projektowania architektury to trzydzieści lat zmian. Wszystko zaczęło się w erze przed internetem, a nawet telefonami komórkowymi (kto pamięta faks?). Dzisiaj zastanawiamy się, kiedy zastąpi nas sztuczna inteligencja.
Niełatwo utrzymać się na rynku przez tak długi czas i zbudować solidną markę – wciąż zdobywać zlecenia, dbać o dobre relacje z inwestorami i pracownikami, rozwijać metody zarządzania oraz mieć tyle determinacji, aby każdy następny dzień traktować jako kolejne wyzwanie.
Istnieje jednak na to recepta: trzeba mieć najlepszy możliwy produkt i przekonać do niego inwestorów. Uczciwa, realizowana z pasją praca u podstaw zawsze się opłaca, ponieważ buduje profesjonalizm, zaufanie i właściwą komunikację. Nie bez znaczenia jest także odpowiednia dawka asertywności.
Budowanie marki zaczyna się od doświadczenia wnoszonego do zakładanej firmy. Jako wspólnicy mieliśmy to szczęście, że obaj pracowaliśmy wcześniej w uznanych biurach projektowych w różnych krajach, również w Polsce, co na starcie dało nam przewagę w postaci warsztatu projektowego, odpowiedniej perspektywy organizacyjno-zawodowej oraz otwartych głów. Elementem kluczowym była umiejętność pozyskiwania zleceń. Sposób, w jaki działaliśmy w tym obszarze, zmieniał się na przestrzeni lat. Pierwsze duże zlecenie otrzymaliśmy w okolicznościach przypominających opowieść o amerykańskim milionerze, w której bohater przygotowuje portfolio, rozsyła wici po wszystkich znajomych z branży, a na końcu pomaga mu przypadek. W latach 90. XX w. – przed pojawieniem się rządowej ustawy o zamówieniach publicznych – powszechne były przetargi o dosyć swobodnych zasadach. Właśnie w ramach takiego postępowania nasze biuro pozyskało zlecenie na flagowy projekt – Centrum Sportowo-Rehabilitacyjne Słowianka w Gorzowie Wielkopolskim, które zostało otwarte w 2002 r. Zaprojektowaliśmy tam jeden z pierwszych polskich (po 1989 r.) obiektów basenowych z niecką o wymiarach olimpijskich, długości 50 m. Naszą kartą przetargową okazało się doświadczenie nabyte w trakcie realizacji zagranicznych projektów basenowych, co w tamtych czasach naprawdę robiło wrażenie na inwestorach. Potem przyszły wygrane w konkursach: na baseny, kompleksy sportowe i aquaparki. A za jeden z naszych najważniejszych projektów uważamy Centrum Aktywnego Wypoczynku Aqua Zdrój w Wałbrzychu.
Innymi ważnymi inwestycjami z początkowego okresu działalności były obiekty przemysłowe: zakład produkujący wyroby medyczne Macopharma we Wrocławiu, fabryka papieru UPM Raflatac w Biskupicach Podgórnych i montownia maszyn przeładunkowych Cargotec w Stargardzie (daw. Stargardzie Szczecińskim).
Specjalizacja w dziedzinie obiektów sportowych, rekreacyjnych i turystycznych jest bez wątpienia jednym z czynników mających wpływ na sukces naszej firmy. Dzisiejszy rynek architektoniczny preferuje bowiem biura wyspecjalizowane w danym obszarze, choć ma to zarówno złe, jak i dobre strony – nie czerpiemy korzyści z boomów mieszkaniowych, ale też nie ponosimy konsekwencji kryzysów dotyczących tego sektora, co amortyzuje wahania koniunkturalne na rynku inwestycyjnym.
Kontakty branżowe nie decydują o powodzeniu w inwestycjach publicznych, chociaż ułatwiają dostęp do informacji i budowanie relacji biznesowych. Ustawa o zamówieniach publicznych, która weszła w życie w 2004 r., ma jasną stronę w postaci zapisów o konkursach architektonicznych, stanowiących przeciwieństwo przetargów, które należy traktować jako nieporozumienie. W przetargach nie sposób określić realnego kryterium, jakim są cechy nieistniejącego jeszcze produktu, a presja najniższej ceny jest destrukcyjna również dla zamawiającego. Różnica między podawanymi za projekt kwotami czasami sięga nawet 1000%, co pokazuje skalę patologii.
Konkursy natomiast w nieporównywalnie większym stopniu zapewniają uczciwość postępowania i wyboru najlepszej pracy, a także realnego wynagrodzenia. Jest to zdecydowanie najlepszy sposób na wyłonienie projektanta inwestycji publicznej. Przy dużych inwestycjach godny polecenia okazuje się konkurs dwuetapowy, stanowiący rozwiązanie uczciwe dla wszystkich; inwestor zyskuje konkretną koncepcję, która w najszerszym zakresie spełnia jego oczekiwania, a projektanci otrzymują adekwatne wynagrodzenie i transparentne zasady. Z konkursów pochodzi około 40% naszych realizacji po 2004 r., poza obiektami przemysłowymi.
Pomimo kilku podjętych prób i dobrych relacji z renomowanymi wykonawcami tylko raz udało nam się zrealizować projekt w systemie „zaprojektuj i wybuduj”. Dla inwestora, pod warunkiem dobrze opracowanego PFU, nie jest to zły system w przypadku przedsięwzięć, w których wartości stricte architektoniczne mają relatywnie niewielkie znaczenie. Jednak dla projektanta taka formuła zawsze oznacza biznesową zależność od wykonawcy, co zresztą jest sytuacją niekorzystną również dla inwestorów.
Biznes polegający na sprzedaży projektów architektonicznych bardziej opiera się na relacjach międzyludzkich niż na tabelkach w Excelu. Co jest więc kluczem do tego, aby współpraca z jednym inwestorem trwała 20 lat? Tego nie da się zaplanować żadnym strategicznym myśleniem. Znajomości są pomocne, ale nie te, które nasuwają negatywne skojarzenia. Kogoś, kto ma dobry produkt (i dobrych znajomych), ludzie będą chętnie polecać. Reszta już w rękach samego zainteresowanego.
W naszej pracowni serię poważnych projektów dla skandynawskich inwestorów z branży przemysłowej rozpoczęliśmy dzięki kontaktowi z dawnymi przyjaciółmi z liceum. Przekonaliśmy się też, że warto posługiwać się językami obcymi, a zwłaszcza znać profesjonalne słownictwo, zatem praktyka za granicą – cenna pod wieloma względami – bardzo nam się przydała.
Z kolei nasz najważniejszy strategiczny inwestor prywatny z branży turystycznej skontaktował się z nami w 2007 r. dzięki poleceniu ze strony podwykonawców budowlanych (realizujących zjeżdżalnie basenowe). Jest to właściciel kompleksu Bania w Białce Tatrzańskiej, składającego się z wciąż rozbudowywanych basenów termalnych oraz hotelu i obiektów pomocniczych, w tym obsługujących wyciągi narciarskie. Współpracujemy z nim blisko 20 lat, a plany związane z następnymi obiektami daleko wykraczają poza tegoroczną rocznicę istnienia naszego biura. Obecnie pracujemy nad kolejnym projektem dla tego inwestora, obserwujemy jego spektakularny rozwój biznesowy i cieszymy się z wzajemnego wsparcia.
Skuteczność w pozyskiwaniu zleceń a ich realizacja to dwie różne kwestie. Szczególnie jeśli w grę wchodzą duże, technologicznie zaawansowane i skomplikowane obiekty, a takimi są właśnie m.in. aquaparki, kompleksy sportowe czy hotelowe.
Tu klucz do działania stanowią determinacja i uczciwość – wobec zarówno inwestora, jak i swojego zespołu. Oczywiście w ciągu trzech dekad przez naszą firmę przewinęło się wielu współpracowników, niemniej jednak możemy pochwalić się stałą załogą, odpowiedzialnie realizującą wszystkie projekty. Również takie, nad którymi praca trwa kilkanaście miesięcy, a łącznie z budową – nawet kilka lat. Średni czas obecności pracownika w naszej firmie to około siedmiu lat, a to sporo, zwłaszcza gdy weźmiemy pod uwagę rynkowe realia. Dziś mamy w zespole projektantów z ośmio-, dwunasto- czy nawet trzydziestoletnim stażem, dla których jest to wciąż pierwsza praca.
Stabilny i współodpowiedzialny za podejmowane zadania zespół daje również komfort długofalowego inwestowania w rozwiązania, bez których praca nad dużymi i złożonymi obiektami byłaby niemożliwa. Nasze biuro od kilkunastu lat pracuje w technologii Building Information Modeling, chociaż na rynku nie ma zbyt wielu okazji do realizacji projektów w klasyfikowanym BIM. Nam udało się to w jednym z ważniejszych dla nas projektów ostatnich lat, jakim jest Dolnośląskie Centrum Sportu w Jakuszycach. Dzisiaj dochodzimy do wniosku, że będziemy oferować projekty wyłącznie w klasyfikowanym BIM, chociaż na razie traktujemy to jak eksperyment.
Czego nauczyło nas trzydzieści lat pracy?
Przez trzy dekady trzymaliśmy się zasad prostych, wręcz banalnych, ale wymagających: praca u podstaw, szczerość i uczciwość w relacjach biznesowych, lojalność względem współpracowników i ciągłe doskonalenie warsztatu. Doświadczenie pomaga, ale o przyszłości decydują ciekawość i gotowość do ciągłego uczenia się, gdyż architekt to zawód długodystansowy.
Nasze trzydziestolecie traktujemy jako solidny fundament na kolejne lata, ponieważ architektura to nie sprint, tylko konsekwentna, zespołowa praca na rzecz tworzenia lepszych miejsc do życia. Za każdym obiektem stoją inwestor, zespół i proces – to najlepsze podsumowanie tylu lat pracy.
MAREK ROMANISZYN
Architekt IARP; absolwent Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej, wspólnik w ETC Architekci od 1995 r., a wcześniej w Miastoprojekt Wrocław, Robertson & Landers Architects (USA) i Archicom; członek Rady Społecznej przy Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej.
TOMASZ MARKOWSKI
Architekt IARP; absolwent Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej, wspólnik w ETC Architekci od 1995 r., a wcześniej w Miastoprojekt Wrocław i Didier Le Borgne Architecte (Francja); członek Rady Społecznej przy Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej.
