Jako przewodniczący jury Nagrody Naukowej Izby Architektów RP 2025 mam zaszczyt podzielić się refleksją nad tegoroczną edycją konkursu, która – na wzór jego wcześniejszych odsłon – dowiodła, że myśl naukowa w architekturze nie tylko nie traci znaczenia, ale wręcz zyskuje na aktualności.
Do konkursu zgłoszono 29 prac. Każda z nich była wyrazem głębokiego zaangażowania, często efektem wieloletnich działań, a przede wszystkim – przekonania, że zawód architekta wiąże się i z praktyką, i z odpowiedzialnością intelektualną oraz społeczną.
Podobnie jak w roku 2024, jury zwróciło szczególną uwagę na prace, które wnoszą realną wartość – zarówno do świata akademickiego, jak i do praktyki zawodowej. Stąd uznanie zdobyły zgłoszenia łączące rzetelność badawczą, śmiałość podejścia, a także wyczucie współczesnych wyzwań.
Do składu jury Nagrody Naukowej IARP 2025 zostali powołani architekci IARP:
Obrady odbyły się w dwóch turach – 29 kwietnia i 13 maja 2025 r. Szczególne podziękowania chciałbym złożyć nieocenionemu Krzysztofowi Frąckowiakowi – sekretarzowi i dobremu duchowi konkursu – za sprawną organizację. Po czterech głosowaniach i długich dyskusjach wybraliśmy prace, które nie tylko zachwycają jakością, lecz także mogą realnie wpłynąć na kierunek rozwoju architektury w Polsce.
W tym roku przyznaliśmy:
PROBLEM IMPLEMENTACJI DREWNA W REALIZACJI FORM SWOBODNYCH W ARCHITEKTURZE POCZĄTKU XXI WIEKU
autor: dr inż. arch. Michał Golański
promotorka: dr hab. inż. arch. Krystyna Januszkiewicz, profesor Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie
To opracowanie zrobiło na jury szczególne wrażenie. Autor z ogromną swobodą i erudycją zaprezentował potencjał drewna jako materiału w nowoczesnej architekturze, szczególnie w kontekście form swobodnych oraz cyfrowych narzędzi projektowania.
Doktor Michał Golański odniósł się zarówno do historii, jak i do przyszłości, a dzięki opiece profesor Krystyny Januszkiewicz stworzył rozprawę o wyjątkowej głębi – merytorycznej i ideowej. Jest to praca, która może wpłynąć na sposób myślenia o materiale, formie oraz o odpowiedzialności architekta.
ADAPTACJE ZABYTKOWYCH ZAMKÓW I PAŁACÓW WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO NA WSPÓŁCZESNE HOTELE
autorka: dr inż. arch. Agnieszka Adamska-Idzikowska
promotorka: dr hab. inż. arch. Joanna Jabłońska, profesor Politechniki Wrocławskiej
To jedna z tych prac, które łączą teorię z praktyką w sposób niemal modelowy. Autorka podjęła się zbadania metod adaptacji obiektów historycznych z poszanowaniem ich wartości, tak aby powstały przestrzenie funkcjonalne, ale niepozbawione tożsamości.
Profesor Joanna Jabłońska zadbała tu o precyzję i klarowność przekazu. Wyróżnienie przyznaliśmy nie tylko za temat, ale też za dojrzałość podejścia do projektowania w kontekście dziedzictwa.
ARCHITEKTURA WIELORAZOWA. DEKONSTRUKCJA, PONOWNE UŻYCIE I RECYKLING MATERIAŁÓW JAKO EKOLOGICZNA ALTERNATYWA DLA TRADYCYJNEGO BUDOWNICTWA
autorka: dr inż. arch. Sandra Przepiórkowska
promotor: dr hab. inż. arch. Michał Stangel, profesor Politechniki Śląskiej
opiekun pomocniczy: dr inż. arch. Łukasz Zagała
Praca doktor Sandry Przepiórkowskiej stanowi odpowiedź na jedno z najważniejszych pytań współczesności: jak projektować odpowiedzialnie wobec środowiska? Jest to przemyślana, metodyczna rozprawa, zawierająca aż 79 przykładów, jak również praktyczne tezy, które mogą być wykorzystywane przez projektantów.
Praca – powstała pod kierunkiem profesora Michała Stangla i doktora Łukasza Zagały – ma potencjał, by stać się podstawowym źródłem wiedzy o architekturze cyrkularnej.
PROJEKTOWANIE I PLANOWANIE INFRA- STRUKTURY TURYSTYCZNEJ NA TERENACH OCHRONY PRZYRODY OBJĘTEJ PROJEKTAMI PLANÓW OCHRONY
autorzy: dr inż. arch. Alicja Maciejko, dr inż. arch. Mirosław Strzelecki
Wyróżnienie przyznaliśmy za wyjątkową wrażliwość w ujęciu tematu obecności architektury na obszarach przyrodniczo chronionych. Autorzy udowodnili, że architekt nie tylko może, ale również powinien być uczestnikiem dyskusji o równowadze między funkcją a krajobrazem. Na przykładzie Parku Narodowego Gór Stołowych stworzyli opracowanie o dużym potencjale wdrożeniowym.
SKUTECZNOŚĆ W ZARZĄDZANIU PRAKTYKĄ ARCHITEKTONICZNĄ Z WYKORZYSTANIEM EKONOMII BEHAWIORALNEJ
autor: Bartosz Kołodziej
Rzadko mamy okazję spotkać się z tak udanym połączeniem wiedzy z zakresu architektury i psychologii. Bartosz Kołodziej opisuje mechanizmy oddziałujące na skuteczność zespołów projektowych – od błędów poznawczych po presję inwestycyjną. Jest to praca o charakterze pionierskim, która wyposaża zawód architekta w narzędzia często pomijane, ale bardzo potrzebne.
Tegoroczna edycja Nagrody Naukowej IARP zapewniła nas, że architektura, która myśli, bada, pyta i rozumie, jest architekturą przyszłości. Zdobywcy nagrody głównej i wyróżnień udowodnili, że nauka w służbie praktyki może zmieniać sposób, w jaki działamy i projektujemy.
Jako przewodniczący jury jestem dumny z tego, że środowisko architektów, również to akademickie, wciąż ma na uwadze kwestię stanowiącą sens naszej pracy, czyli kształtowanie przestrzeni odpowiedzialnej, trwałej i otwartej na zmieniający się świat.
KAZIMIERZ BUTELSKI
Architekt IARP; dr hab. inż., profesor Politechniki Krakowskiej, wykładowca akademicki i autor książek o architekturze współczesnej; specjalizuje się w budynkach użyteczności publicznej oraz interwencjach architektonicznych w kontekście kulturowym i historycznym; współpracuje z ośrodkami w Hongkongu, Japonii, Libanie, Chile i Peru, promując praktyczne, międzykulturowe podejście do kształcenia architektów; prowadzi pracownię BP Projekt Kazimierz Butelski; członek Krajowej Rady IARP; przewodniczący jury Nagrody Naukowej IARP 2025.
