W maju 2026 r. odbędzie się Kongres Architektury Polskiej – plan jego sfinansowania, po intensywnej, merytorycznej debacie, został uchwalony przez delegatki i delegatów XVIII Sprawozdawczego Krajowego Zjazdu Izby Architektów RP. Obecnie intensywnie pracujemy nad organizacją wydarzenia.
Chciałbym przypomnieć, jaki jest cel tego przedsięwzięcia oraz co dobrego może ono przynieść naszemu środowisku zawodowemu i – przede wszystkim – całemu społeczeństwu.
W 2013 r. w „Zawodzie: Architekt” ukazał się artykuł Krzysztofa Chwaliboga, pt. Co nowego z Polską Polityką Architektoniczną? Kolega Krzysztof zamieścił w nim relację z pierwszego udanego postawienia kwestii PPA na forum posiedzenia dwóch połączonych komisji sejmowych. W swoim apelu do ówczesnego premiera rządu, Donalda Tuska, komisje zwróciły się o pilne powołanie międzyresortowego zespołu, w celu opracowania kompleksowego dokumentu dotyczącego strategii państwa w obszarze planowania przestrzennego, urbanistyki i architektury. Optymizm, towarzyszący wówczas naszym nadziejom na pomyślny rozwój tych wydarzeń, najlepiej oddają słowa samego autora artykułu:
„Co nowego z Polską Polityką Architektoniczną? Przede wszystkim «aktualny meldunek z trasy»: są pewne efekty! Może jeszcze skromne, ale są. Na wspólnym posiedzeniu sejmowych Komisji Infrastruktury oraz Komisji Samorządu Terytorialnego, w dniu 6 grudnia, został uchwalony dezyderat do Prezesa Rady Ministrów w sprawie powołania zespołu międzyresortowego do pracy nad rządowym projektem PPA”1.
Miałem zaszczyt towarzyszyć Bożennie i Krzysztofowi Chwalibogom na tym posiedzeniu, podzielając ich zaangażowanie i entuzjazm. Dziś, po 12 latach, z zakłopotaniem wspominam naszą ówczesną naiwność.
Co prawda premier jest ten sam, ale nie możemy czekać i liczyć na pamięć o dawnych zobowiązaniach. Musimy zainicjować wątek od nowa. Próby wyjaśnienia, komu potrzebne jest przyjęcie polityki architektonicznej, napotykają jednak pewne przeszkody. Nasze starania o pozytywny przebieg tego procesu są przez rząd odczytywane jako promowanie interesu architektów, a taka interpretacja nie wskazuje właściwych beneficjentów PPA. W tym miejscu warto więc z całą mocą przypomnieć, że posiadanie dokumentu dotyczącego strategii rządowej w kwestii polityki architektonicznej leży przede wszystkim w interesie samego rządu. A jakikolwiek interes architektów jest tożsamy z interesem społecznym – obywateli naszego kraju.
Obranie czytelnego kursu ku wysokiej jakości krajobrazowi, przestrzeni publicznej, architekturze w praktycznym wymiarze oznacza zrozumiałą i logiczną legislację. Bez tej busoli działania parlamentu wciąż będą chaotyczne i sprzeczne. Warto, aby rząd wyciągnął wnioski z błędów poprzedników i stojąc przed wciąż aktualnymi problemami ładu przestrzennego, rozlewania zabudowy, brzydoty, dewastacji krajobrazu, braku mieszkań, wiedział, jak im zaradzić. Chcemy wskazać odpowiednią ku temu drogę podczas... Kongresu Architektury Polskiej!
À propos krajowych polityk! Powszechnie już znana, prezentowana także na niezwykle udanej gdańskiej konferencji Polityki architektoniczne jako europejski standard, mapa „wstydu” pokazuje, jak wysoko pozycjonowana jest polityka architektoniczna w Europie. Jesteśmy jednym z ostatnich państw europejskich, nieposiadających takiego strategicznego dokumentu. Wyprzedziły nas nawet kraje bałtyckie, najpóźniej włączone do wspólnoty. Ciekawą historię polityki architektonicznej mają Litwa, Łotwa i Estonia, ale to zagadnienie na odrębny panel, roboczo nazwany Litwa–Łotwa–Estonia – studium przypadku, który będzie miał miejsce na... Kongresie Architektury Polskiej!
Niniejszy tekst zacząłem od nawiązania do historycznego „meldunku z trasy”, zredagowanego przez śp. Krzysztofa Chwaliboga. A jaki jest współczesny „meldunek”? 3 kwietnia tego roku wystosowaliśmy pismo do premiera, wzywające do podjęcia prac nad przygotowaniem PPA. Zostało ono przesłane do odpowiedniego ministerstwa i doczekało się odpowiedzi, potwierdzającej zainteresowanie przygotowaniem takiego dokumentu. Krajowa Rada IARP została poproszona o wskazanie tematów i organizację grona kompetentnych osób, gotowych do pomocy przy tego rodzaju pracach. Nasze propozycje zawarliśmy w piśmie z 4 czerwca 2025 r. W rozmowach z przedstawicielami ministerstwa wskazaliśmy, że podsumowanie tych prac chcielibyśmy zaprezentować podczas planowanego na maj roku 2026... Kongresu Architektury Polskiej!
Zewnętrzne działania przygotowujące do kongresu są ważne, ale dbamy także o wewnętrzne prace merytoryczne. Powołaliśmy Radę Programową, złożoną z wybitnych indywidualności środowiska. Naszą intencją było takie dobranie nazwisk, aby rozszerzyć „punkty widzenia” na wykonywanie zawodu o grono osób nieuczestniczących na co dzień w naszych izbowych dyskusjach, a równocześnie osób o ugruntowanej i niekwestionowanej silnej pozycji w zawodzie.
Jesteśmy zaszczyceni, że nasze zaproszenie przyjęli profesorowie, doktorzy habilitowani, doktorzy i architekci: Elżbieta Czyżewska, Agnieszka Kalinowska-Sołtys, Magdalena Kozień-Woźniak, Ewa Kuryłowicz, Marta Promińska, Ewa Pruszewicz-Sipińska, Aleksandra Wasilkowska, Kazimierz Butelski, Borys Czarakcziew, Adam Czyżewski, Marek Dunikowski, Olgierd Dziekoński, Paweł Filipowicz, Krzysztof Frąckowiak, Maciej Frąckowiak, Jerzy Grochulski, Krzysztof Ingarden, Tomasz Konior, Krzysztof Koszewski, Jacek Lenart, Bohdan Biś Lisowski, Przemo Łukasik, Zbigniew Maćków, Janusz Sepioł, Eugeniusz Skrzypczak, Tomasz Sławiński.
Organizatorów w radzie reprezentują: Bolesław Stelmach (NIAiU) i Marek Chrobak (SARP), a także Piotr Fokczyński, Piotr Gadomski oraz Robert Szumielewicz (IARP).
W kolejnych spotkaniach Rady Programowej planujemy rozszerzenie tej listy, w zależności od szczegółowego programu kongresu.
Za sprawą zaangażowanych w organizację kongresu członków Izby oraz dzięki pomocy Rady Programowej merytoryka zaplanowanych na maj 2026 r. wydarzeń zapowiada się bardzo interesująco. Liczymy na to, że strona rządowa przyjmie naszą inicjatywę ze zrozumieniem i w sposób konstruktywny przekuje na tezy Polskiej Polityki Architektonicznej przesłanie... Kongresu Architektury Polskiej!
1 K. Chwalibóg, Co nowego z Polską Polityką Architektoniczną? [w:] „Zawód: Architekt” 2013, nr 31, s. 36.
PIOTR GADOMSKI
Architekt IARP; wiceprezes Krajowej Rady Izby Architektów RP; przewodniczący Komisji ds. Legislacji w latach 2010–2014 i wiceprezes Krajowej Rady Izby Architektów RP ds. Legislacji w latach 2014–2018; absolwent Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej; od 1989 r. prowadzi Biuro Architektoniczne GADOMSCY; od 2012 r. przewodniczy Miejskiej Komisji Urbanistyczno-Architektonicznej w Olsztynie, a w latach 2016–2018 był przewodniczącym Głównej Komisji Urbanistyczno-Architektonicznej; członek Polskiej Rady Architektury.
